หลวงปู่แหวน สุจิณฺโณ — พระผู้เฒ่าบนดอยที่คนทั้งประเทศขึ้นไปหา

หลวงปู่แหวน สุจิณฺโณ มีชื่อเดิมว่าญาณ รามสิริ เกิดวันที่ 16 มกราคม ตรงกับวันจันทร์ ขึ้น 3 ค่ำ เดือนยี่ ปีกุน ที่บ้านนาโป่ง ตำบลหนองใน (ปัจจุบันคือตำบลนาโป่ง) อำเภอเมืองเลย ในครอบครัวช่างตีเหล็ก บิดาชื่อนายใส มารดาชื่อนางแก้ว ปีเกิดของท่านเขียนได้สองแบบ ประวัติเก่าอย่างเว็บไซต์ธรรมะไทยระบุ พ.ศ. 2430 ตามการนับปีแบบเดิมที่ขึ้นปีใหม่ในเดือนเมษายน ส่วนวิกิพีเดียแปลงเป็น พ.ศ. 2431 ตามการนับแบบปัจจุบัน สองตัวเลขนี้จึงหมายถึงวันเดียวกัน ความต่างแบบนี้เองที่ทำให้อายุตอนมรณภาพของท่านถูกเขียนไว้ต่างกันหลายแบบในเวลาต่อมา

เมื่อท่านอายุราวห้าขวบ มารดาล้มป่วยหนัก ก่อนสิ้นใจได้เรียกลูกเข้าไปใกล้และบอกว่าทรัพย์สมบัติใดก็ไม่ทำให้แม่ยินดีเท่ากับการที่ลูกได้บวชและอยู่ในผ้าเหลืองไปตลอดชีวิต ประวัติยังเล่าว่ายายของท่านฝันเห็นหลานนอนอยู่กลางดงขมิ้นจนตัวเหลืองอร่าม ซึ่งเป็นเรื่องเล่าในครอบครัวที่ศิษย์บันทึกไว้ ท่านบรรพชาเป็นสามเณรที่วัดโพธิ์ชัยโดยมีญาติเป็นพระอุปัชฌาย์ วิกิพีเดียระบุว่าเป็นปี 2439 ตอนอายุแปดขวบ ส่วนธรรมะไทยระบุว่าบวชตอนอายุ 12 ปี จากนั้นท่านถูกพาไปฝากเรียนกับพระอาจารย์สายกรรมฐานที่อุบลราชธานี

เส้นทางธรรมของท่านยาวไกลกว่าพระร่วมยุคหลายรูป ท่านเข้ากรุงเทพฯ ไปศึกษากับพระอุบาลีคุณูปมาจารย์ (จันทร์ สิริจนฺโท) และต่อมาได้ญัตติเป็นธรรมยุตที่วัดเจดีย์หลวง เชียงใหม่ รับฉายาว่าสุจิณฺโณ ปีของการญัตติยังไม่ตรงกัน วิกิพีเดียระบุ 2470 ส่วนธรรมะไทยระบุ 2478 ท่านศึกษาภาวนากับพระอาจารย์มั่น ภูริทตฺโต และมีเพื่อนร่วมทางคือพระขาว อนาลโย กับพระตื้อ อจลธมฺโม เคยจาริกกับพระขาวไปถึงหลวงพระบาง ประวัติบางฉบับเล่าต่อว่าท่านเดินทางถึงพม่าและอินเดียด้วย แต่รายละเอียดส่วนนั้นยังไม่พบในแหล่งที่ตรวจสอบได้

ปี 2489 ขณะจำพรรษาที่วัดป่าบ้านปง อำเภอแม่แตง ท่านมีแผลอักเสบที่ขาจนต้องผ่าตัด พระหนู สุจิตฺโต จากวัดดอยแม่ปั๋ง ซึ่งเป็นวัดที่สร้างขึ้นเมื่อปี 2479 ได้มาดูแล และคิดอยากนิมนต์ท่านไปอยู่ด้วย แต่ตอนนั้นบนดอยยังไม่มีแม้แต่กุฏิ จนปี 2505 เมื่อหลวงปู่อายุ 75 ปี การนิมนต์จึงเกิดขึ้นจริง ท่านตกลงกับพระหนูว่ากิจการของวัดทั้งหมดเป็นหน้าที่ของพระหนู ท่านจะอยู่อย่างพระผู้เฒ่าผู้ปฏิบัติ ไม่รับนิมนต์ไปไหน และประวัติระบุว่าท่านตั้งใจจะไม่ไปนอนโรงพยาบาลแม้อาพาธหนัก หลวงปู่ทวี จิตฺตคุตฺโต ซึ่งต่อมาสร้างวัดป่าอรัญญวิเวกที่เชียงราย เป็นศิษย์ที่อยู่อุปัฏฐากท่านตั้งแต่ปี 2512 จนถึงวันที่ท่านมรณภาพ

ยิ่งท่านอยู่เงียบบนดอย ผู้คนยิ่งเดินทางขึ้นไปหา ในหลวงรัชกาลที่ 9 เสด็จไปนมัสการและสนทนาธรรมที่วัดดอยแม่ปั๋งหลายครั้ง ครั้งที่แนวหน้าระบุวันไว้ชัดคือวันที่ 2 มีนาคม 2524 ซึ่งเสด็จพร้อมสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ บทความเดียวกันระบุว่ามีการจัดสร้างสิ่งมงคลที่ใช้รูปหลวงปู่แหวนเพื่อพระราชทานในพระราชพิธีสำคัญด้วย ภาพพระชราห่มจีวรนั่งอยู่บนดอยจึงไปปรากฏในบ้านคนไทยจำนวนมากโดยที่ท่านไม่ต้องลงจากเขา

หลวงปู่แหวนมรณภาพในคืนวันที่ 2 กรกฎาคม 2528 ประวัติส่วนใหญ่ระบุว่าที่วัดดอยแม่ปั๋ง แต่แนวหน้าเล่าว่าช่วงอาพาธหนักในหลวงทรงอาราธนาให้ท่านไปรักษาตัวที่ตึกสุจิณฺโณ โรงพยาบาลเชียงใหม่ ส่วนอายุนั้น วิกิพีเดียให้ 97 ปี ธรรมะไทยให้ 98 ปี 77 พรรษา และแนวหน้าเขียนว่า 99 ปี ความต่างส่วนใหญ่มาจากการนับปีแบบเก่ากับแบบใหม่ตามที่กล่าวไว้ข้างต้น คำสอนที่ศิษย์จดไว้ตอนหนึ่งบอกว่าอดีตกับอนาคตล้วนพาใจให้เมา ให้รู้อยู่และละอยู่กับปัจจุบัน นั่นแหละคือพุทโธ

ทุกวันนี้วัดดอยแม่ปั๋งยังรักษากุฏิเดิมของท่าน กุฏิไม้ที่เรียกกันว่าโรงย่างกิเลส และพิพิธภัณฑ์ที่เก็บรูปเหมือน อัฐิ และอัฐบริขารไว้ สำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัดเชียงใหม่ร่วมกับจังหวัดได้ถวายโฉนดที่ดินของวัดเนื้อที่ 315 ไร่เศษ หลังคณะสงฆ์และศรัทธาในองค์หลวงปู่ดำเนินเรื่องมาหลายปี ส่วนเหรียญและรูปเหมือนของท่านมีผู้ขออนุญาตจัดสร้างไว้จำนวนมากหลายวาระ ผู้สนใจควรดูผู้จัดสร้าง ปี และพิธีให้ชัดก่อนเสมอ