หลวงพ่อกลั่น วัดพระญาติการาม — เหรียญเสมาพิมพ์ขอเบ็ดกับยันต์ครู

ในสายเหรียญพระเกจิอาจารย์ ชื่อหลวงพ่อกลั่น ธมฺมโชติ แห่งวัดพระญาติการาม ตำบลไผ่ลิง อำเภอพระนครศรีอยุธยา ถูกยกไว้แถวหน้าสุดมานาน คอลัมน์พระเครื่องของไทยรัฐเรียกเหรียญรุ่นแรกปี 2469 ของท่านว่าเป็นเหรียญพระเกจิยอดนิยมอันดับหนึ่ง และเป็นหนึ่งในชุดเบญจภาคีเหรียญที่นักสะสมจัดขึ้นล้อกับเบญจภาคีพระเนื้อผง วัดพระญาติการามเองเป็นวัดเก่าตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา เดิมเรียกวัดพบญาติ มีตำนานว่าเกิดจากหญิงชาวบ้านที่ได้เป็นพระมเหสีกลับมาเยี่ยมญาติ แล้วโปรดให้สร้างวัดตรงที่ญาติมารอพบ

ประวัติชีวิตของหลวงพ่อกลั่นส่วนใหญ่เรียบเรียงจากคำบอกเล่าของศิษย์และบันทึกของวัด แหล่งข้อมูลที่ตรวจได้ระบุตรงกันว่าท่านเกิดราวปี 2390 ปีมะแม ที่ตำบลอรัญญิก อำเภอนครหลวง ในครอบครัวยากจน ข่าวสดเล่าว่าชื่อเดิมคืออู๊ด บิดาเปลี่ยนเป็นกลั่นเพราะเห็นว่าเฉลียวฉลาดและกล้าหาญ เมื่อเป็นหนุ่มท่านฝึกกระบี่กระบอง อาวุธไทยโบราณ และมวยไทย เคยเล่นโขนเป็นตัวหนุมาน และมีชื่อเป็นนักเลงที่คนครั่นคร้าม จนเมื่อบิดามารดานำไปอุปสมบทจึงวางอาวุธทั้งหมด

ท่านอุปสมบทเมื่ออายุ 27 ปี ราวปี 2417 โดยมีพระญาณไตรโลก (สะอาด) เป็นพระอุปัชฌาย์ และพระอธิการชื่น วัดพระญาติ เป็นหนึ่งในคู่สวด จุดที่แหล่งข้อมูลไม่ตรงกันคือสถานที่ วิกิพีเดียระบุว่าอุปสมบทที่วัดประดู่ทรงธรรม ส่วนข่าวสดระบุว่าที่วัดโลกยสุทธา ท่านศึกษาตำราและวิทยาคมจากสำนักวัดประดู่ทรงธรรมซึ่งเป็นแหล่งรวมตำราสำคัญของกรุงเก่า ข่าวสดระบุว่าท่านเรียนจากหลวงพ่อเฒ่ารอด อาจารย์ท่านเดียวกับหลวงปู่ศุข วัดปากคลองมะขามเฒ่า ท่านถือธุดงค์เป็นวัตรในช่วงออกพรรษา และสอนทั้งวิทยาคม กระบี่กระบอง และกลองยาวให้ศิษย์ด้วยตนเอง ท่านมรณภาพด้วยโรคชราเมื่อวันที่ 21 กรกฎาคม 2477 สิริอายุ 87 ปี

เหรียญรุ่นแรกเกิดจากเรื่องพระอุโบสถ วิกิพีเดียเล่าว่าหลวงพ่อกลั่นรื้อสร้างอุโบสถใหม่ในปี 2464 ถึง 2465 แต่ไม่นานก็ทรุดร้าว หลวงพ่ออั้น ศิษย์ซึ่งต่อมาเป็นเจ้าอาวาสรูปถัดไป จึงปรึกษาคณะสงฆ์ในวัดว่าควรสร้างเหรียญมอบแก่ผู้บริจาค ตอนแรกหลวงพ่อกลั่นไม่อนุญาต จนปี 2469 จึงได้สร้างขึ้น ข่าวสดและวิกิพีเดียให้ตัวเลขตรงกันว่ารวม 3,137 เหรียญ แบ่งเป็นเนื้อเงินหน้าทองราว 12 เหรียญ เนื้อเงินหน้านากราว 25 เหรียญ เนื้อเงินราว 100 เหรียญ และเนื้อทองแดงรวมกะไหล่ทองราว 3,000 เหรียญ ผู้ร่วมทำบุญหนึ่งบาทได้เหรียญทองแดงหนึ่งเหรียญ

ลักษณะเหรียญที่ข่าวสดบรรยายไว้คือเหรียญทรงเสมามีหู ด้านหน้าเป็นรูปหลวงพ่อนั่งขัดสมาธิเต็มองค์บนตั่งขาสิงห์ ล้อมด้วยอักขระ ด้านหลังมียันต์อยู่กลาง ด้านล่างมีข้อความว่าที่รฤกในการปฏิสังขรณ์อุโบสถ ส่วนยอดยันต์มีลักษณะเป็นตะขอ อันเป็นที่มาของชื่อพิมพ์ขอเบ็ด ไทยรัฐเรียกยันต์ด้านหลังว่ายันต์ครู ชื่อหลังขวัญถุงที่ใช้เรียกกันในบางวงจึงเป็นชื่อเรียกขาน ไม่ใช่ชื่อที่ปรากฏในแหล่งข้อมูลเหล่านี้ วิกิพีเดียแบ่งพิมพ์ไว้สามแบบ คือพิมพ์ขอเบ็ดหรือพิมพ์นิยม พิมพ์เสี้ยนตอง และพิมพ์หลังเรียบ

จำนวนสร้างที่น้อยกับความนิยมที่สูงมาก ทำให้ของเลียนแบบมีมากกว่าของแท้หลายเท่า การพิจารณาเหรียญหลวงพ่อกลั่นจึงกลายเป็นวิชาเฉพาะ ข่าวสดยกจุดสังเกตไว้หลายจุด เช่น ปลายหางตัวญในชื่อวัดที่แตกเป็นสองแฉก และเนื้อเกินที่ลายกนกมุมขวาบนใต้เลขหก ซึ่งผู้เริ่มศึกษาควรใช้เป็นเพียงจุดตั้งต้น เพราะของปลอมฝีมือดีก็เลียนตำหนิเหล่านี้ได้ การส่องเหรียญรุ่นนี้ต้องอาศัยการเทียบกับเหรียญที่ผ่านการยอมรับในวงการ และความเห็นของผู้ชำนาญมากกว่าหนึ่งคน

นอกจากเหรียญรุ่นแรก ข่าวสดยังระบุวัตถุมงคลที่มีชื่อของสายวัดพระญาติ เช่น เหรียญกลมปี 2478 เหรียญยันต์ตะกร้อปี 2483 และเหรียญรุ่นชาตรีปี 2507 ซึ่งตามปีที่ระบุล้วนออกหลังปีที่ท่านมรณภาพ ผู้สะสมจึงควรตรวจสอบวาระและผู้ปลุกเสกของแต่ละรุ่นให้ชัด เพราะวัดพระญาติยังมีพระเกจิที่มีชื่อต่อมาอีก อย่างหลวงพ่ออั้นและหลวงพ่อเภา ส่วนเรื่องอีกานับพันตัวมาเกาะทั่ววัดในวันที่ท่านมรณภาพ เป็นเรื่องเล่าที่ข่าวสดบันทึกไว้ในฐานะคำบอกเล่า สำหรับวงการโดยรวม เหรียญปี 2469 ยังคงเป็นมาตรฐานอ้างอิงของการดูเหรียญเกจิยุคก่อนสงคราม