หลวงพ่อสดกับพระของขวัญวัดปากน้ำ — ของที่ระลึกงานบุญที่กลายเป็นตำนาน

พระมงคลเทพมุนี หรือหลวงพ่อสด จนฺทสโร เดิมชื่อสด มีแก้วน้อย วิกิพีเดียระบุว่าท่านเกิดวันที่ 10 ตุลาคม 2427 ที่อำเภอสองพี่น้อง จังหวัดสุพรรณบุรี ในครอบครัวค้าข้าว วัยหนุ่มท่านคุมเรือข้าวจนฐานะดี จุดหักเหเกิดขึ้นวันหนึ่งขณะนำเรือเปล่าพร้อมเงินค่าข้าวผ่านคลองบางอีแท่นซึ่งมีโจรชุกชุม ท่านนึกถึงความตายขึ้นมา แล้วอธิษฐานว่าขออย่าเพิ่งตายก่อนได้บวช และเมื่อบวชแล้วจะไม่ลาสิกขาไปตลอดชีวิต ก่อนบวชท่านยังทำงานสะสมทรัพย์ไว้ให้มารดาใช้เลี้ยงชีพ

ท่านอุปสมบทในเดือนกรกฎาคม 2449 ที่วัดสองพี่น้อง แล้วมุ่งศึกษาทั้งปริยัติและปฏิบัติจากหลายสำนัก รวมถึงที่วัดพระเชตุพนฯ ในพรรษาที่สิบสอง ท่านไปจำพรรษาที่วัดโบสถ์บน ตำบลบางคูเวียง จังหวัดนนทบุรี และในวันขึ้นสิบห้าค่ำเดือนสิบ ปี 2460 ท่านตั้งสัจจะนั่งภาวนาในอุโบสถว่าหากไม่บรรลุธรรมจะไม่ลุกจากที่ ประสบการณ์ในวันนั้นคือจุดเริ่มของสิ่งที่ท่านเรียกว่าวิชชาธรรมกาย ซึ่งท่านสอนต่อมาตลอดชีวิต เรื่องการเข้าถึงธรรมเป็นคำบอกเล่าของตัวท่านและศิษย์ ส่วนการที่คำสอนนี้มีผู้สืบทอดมากเป็นข้อเท็จจริงที่เห็นได้ในปัจจุบัน

ต่อมาท่านได้รับมอบหมายให้ไปดูแลวัดปากน้ำ ภาษีเจริญ วัดหลวงเก่าแก่ตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาที่ขณะนั้นอยู่ในสภาพกึ่งวัดร้าง มีพระอยู่เพียงสิบสามรูปและกุฏิไม่กี่หลังตามร่องสวน วิกิพีเดียจัดช่วงการฟื้นฟูวัดภายใต้ท่านไว้ระหว่างปี 2459 ถึง 2502 ท่านวางระเบียบทั้งการปกครอง การศึกษา และการปฏิบัติ ตั้งสำนักเรียนทั้งแผนกธรรมและแผนกบาลี และสร้างโรงเรียนพระปริยัติธรรมที่วิกิพีเดียเรียกว่าทันสมัยที่สุดในยุคนั้น วัดปากน้ำจึงเติบโตเป็นศูนย์กลางทั้งการเรียนบาลีและการปฏิบัติภาวนา

โรงเรียนพระปริยัติธรรมหลังนี้เองคือต้นเรื่องของพระของขวัญ ไทยรัฐและ DMC ให้รายละเอียดสอดคล้องกันว่าพระของขวัญรุ่นแรกสร้างในปี 2493 จำนวน 84,000 องค์ เป็นพระผงรูปพระพุทธเจ้าปางปฐมเทศนา ด้านหลังจารึกอักษรขอมว่าธรรมขันธ์ มีแม่พิมพ์ทองเหลืองสิบแบบ ซึ่งหลวงภูมินาถสนิทให้ช่างแกะมาถวาย หลวงพ่อทำพิธีตลอดพรรษา แล้วเริ่มแจกในวันคล้ายวันเกิดของท่านปีนั้น จนหมดลงในปี 2497 ส่วน DMC เล่าว่าพระของขวัญมีทั้งหมดสามรุ่น รุ่นละ 84,000 องค์ รวม 252,000 องค์

คำว่าแจกฟรีต้องเข้าใจให้ตรง พระของขวัญไม่ได้วางขาย แต่มอบเป็นที่ระลึกแก่ผู้ร่วมทำบุญสร้างโรงเรียนพระปริยัติธรรม ตั้งแต่ 25 บาทขึ้นไป คนละหนึ่งองค์ ฝากรับแทนกันไม่ได้ และหากทำหายก็รับใหม่ไม่ได้ DMC เล่าว่าหลวงพ่อทำบุญ 25 บาทแล้วรับองค์แรกด้วยตนเองก่อน และเมื่อมีผู้ขอพระไปแจกนอกวัด ท่านปฏิเสธ โดยให้เหตุผลว่าผู้ที่อยากได้ต้องมาเอาเอง พระของขวัญจึงเป็นเครื่องหมายของการทำบุญ มากกว่าสินค้า

หลวงพ่อสดมรณภาพเมื่อวันที่ 3 กุมภาพันธ์ 2502 ที่วัดปากน้ำ สิริอายุ 74 ปี 53 พรรษา สรีระของท่านไม่ได้ถูกประชุมเพลิงตามความประสงค์ที่ศิษย์เล่าสืบกันมา และยังเป็นที่สักการะอยู่ในวัด ศิษย์ของท่านที่วิกิพีเดียรวบรวมไว้มีทั้งพระ แม่ชี และฆราวาสจำนวนมาก หนึ่งในนั้นคือสมเด็จพระมหารัชมังคลาจารย์ (ช่วง วรปุญฺโญ) ซึ่งเป็นเจ้าอาวาสวัดปากน้ำระหว่างปี 2503 ถึง 2555 และส่งเสริมทั้งการเรียนบาลีและการปฏิบัติตามแนวของหลวงพ่อต่อ

ทุกวันนี้พระของขวัญรุ่นแรกเป็นที่ต้องการของนักสะสม คอลัมน์ในไทยรัฐบรรยายจุดสังเกตของพิมพ์ไว้หลายข้อ และบอกว่าเนื้อพระส่วนใหญ่ฟูยุ่ยไม่แน่น บางองค์ทาเชลแล็ก ผู้ศึกษาจึงต้องแยกรุ่นแรกออกจากรุ่นสองรุ่นสาม และจากพระวัดปากน้ำยุคหลังที่มีอีกมาก แต่เรื่องที่น่าจดจำกว่าราคา คือพระที่ออกแบบมาเพื่อให้คนระลึกถึงบุญที่ร่วมสร้างโรงเรียน ได้กลายเป็นหลักฐานหนึ่งของการฟื้นวัดร้างริมคลองให้เป็นสำนักใหญ่ภายในช่วงชีวิตพระรูปเดียว